15 Haziran 2016 Çarşamba

Kişisel Öğrenme Ortamı Oluşturmaya Başlamak

Bir Çevrimiçi Sözcük İşlemci İle Kişisel Öğrenme Ortamı Oluşturmaya Başlamak

Kişisel öğrenme ortamları, yaşam boyu öğrenenlerin, kişisel öğrenme etkinliklerini öğretim hizmeti sunan kurumlardan bağımsız biçimde yönetebilmeleri amacıyla, alışık oldukları teknolojileri kullanarak kendileri tarafından tasarlanan, oluşturulan, teknolojideki gelişmelere paralel olarak sürekli geliştirilen, sürdürülebilir ders çalışma ortamlarıdır. Öğrenenler biçimsel ya da öz yönlendirmeli öğrenme etkinliklerini mümkün olduğunca kişisel öğrenme ortamlarında gerçekleştirdikleri sürece öğrenme deneyimlerine ait kaynakları, etkileşimleri, ürünleri ve kazanımlara ait kanıtları bu ortamda barındırabilmekte ve biriktirebilmektedirler. Yaşam boyu öğrenme bağlamında ele alındığında öğrenenler yaşamış oldukları öğrenme deneyimlerinin önemli bir bölümüne ait öğrenme malzemelerini her an erişilebilecekleri şekilde kişisel öğrenme ortamında tutabilmekte ve bu ortamı sürekli olarak yeniden düzenleyerek geçmişteki öğrenme deneyimlerini değerlendirebilmekte; şu andaki öğrenme deneyimlerini izleyebilmekte ve denetleyebilmekte; gelecekte yaşamayı öngördüğü öğrenme deneyimlerini planlayabilmektedir.

Bir kişisel öğrenme ortamı oluşturmaya hangi noktadan başlamalı? Bunun için çevrimiçi sözcük işlemcilerden yararlanmak iyi bir yaklaşımdır. Sözcük işlemciler etkili ve aktif bir öğrenme sürecinde her öğrenenin alışık olduğu ve kolayca kullanabildiği yazılımlardır ve ders çalışırken okuma, not alma, ödev yapma, içeriği düzenleme gibi temel öğrenme etkinliklerini gerçekleştirmek için vazgeçilmez araçlardır. Çevrimiçi sözcük işlemciler ise kullanıcıların bilgisayarlarına sözcük işlemci yazılımları kurmadan, internet ortamındaki sözcük işlemci hizmetlerinden yararlanarak belgelerini oluşturma, düzenleme, saklama ve paylaşma olanağı sunarlar. Başlıca çevrimiçi sözcük işlemciler Microsoft firmasına ait ücretsiz olarak sunulan Office.com sitesindeki Word Online yazılımı ile Google firması tarafından ücretsiz olarak sunulan Docs.google.com sitesindeki Docs uygulamasıdır. Kullanıcılar ücretsiz bir Microsoft hesabı ya da bir Google hesabı oluşturarak bu hizmetlerden yararlanmaya başlayabilirler. Çevrimiçi sözcük işlemcilere masaüstü bilgisayarlardan olduğu kadar tablet ve akıllı telefonlardan da erişmek mümkündür. Böylece kullanıcılar herhangi bir cihaza bağımlı kalmadan öğrenme etkinlikleriyle ilişkili sözcük işlem belgelerini internet ortamında oluşturabilir, düzenleyebilir, saklayabilir, başkalarıyla paylaşabilir ve hatta başka kullanıcılarla bir belge üzerinde aynı anda çalışabilirler.


Yaşam boyu öğrenenler, eğer devam ettikleri okullardaki dersleri, çalıştıkları iş yerindeki hizmet içi eğitimleri ya da kendi ilgi alanları doğrultusunda açık kaynaklardan ya da kurslardan yararlanarak öğrenmeye çalıştıkları konuları, kendilerine sunulan ücretsiz depolama ortamında klasörler yardımıyla uygun biçimde organize edebilme becerisi kazanırlarsa birkaç yıl içerisinde kendileri için çok değerli bir hazine odası oluşturmuş olacaklardır. Önceleri sadece çevrimiçi sözcük işlem belgeleriyle başlayan bu kişisel öğrenme ortamı zamanla işlem tabloları, sunum yazılımları gibi diğer belge türlerini de kapsayacak biçimde kendiliğinden gelişecektir. 

20 Mayıs 2016 Cuma

"Metacognitive Regulation for Managemenet of Learning Experiences" Paper Published in Online Journal JRET

"Öğrenme Deneyimlerinin Yönetiminde Üstbilişsel Düzenleme" Makalesi JRET Çevrimiçi Dergisinde Yayınlandı

5-7 Kasım 2015 tarihlerinde Antalya’da düzenlenen 4th World Conference on Educational and Instructional Studies- WCEIS 2015'de sunmuş olduğum "Öğrenme Deneyimlerinin Yönetiminde Üstbilişsel Düzenleme" isimli çalışma Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi'nin Mayıs 2016 sayısında yayınlandı.

Makaleye  hhttp://www.jret.org/FileUpload/ks281142/File/27.mehmet_emin_mutlu.pdf adresinden erişilebilir.

Mutlu, M.E. (2016). Öğrenme Deneyimlerinin Yönetiminde Üstbilişsel Düzenleme, Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, (Journal of Research in Education and Teaching), 5(2), Mayıs 2016, 265-288.

1 Nisan 2016 Cuma

[Working Paper] Access to the Past Screenshots through Keywords

[Çalışma Raporu] Geçmişteki Ekran Görüntülerine Anahtar Sözcüklerle Erişme

[PDF] Geçmişteki Ekran Görüntülerine Anahtar Sözcüklerle Erişme (01.04.2016)

Geçmişteki Ekran Görüntülerine Anahtar Sözcüklerle Erişme

Mehmet Emin Mutlu
Anadolu Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi
memutlu@anadolu.edu.tr

Özet
Kişisel ve kurumsal bilgi çalışması sanal ortamlardaki etkinliklerden oluşmaya başladıkça bilgisayar ekranı görüntülerinden oluşan arşivler bireylerin geçmiş deneyim havuzlarına erişmeleri ve tekrar canlandırmaları için önemli birer kaynak haline gelmiştir. Düzenli olarak ekran görüntüsü yakalayan yaşam günlüğü sistemleri bu anı kümesini oluşturmak için iyi bir başlangıç olmakla birlikte, ekran görüntülerine deneyimle ilgili anımsanan sözcükler yardımıyla erişebilmek bireyin günlük bilgi çalışması verimliliğini daha fazla artıracaktır. Bu çalışmada bireylerin geçmişteki bilgi çalışması deneyimlerine ait ekran görüntülerine anımsadıkları sözcükler yardımıyla erişebilmelerini ve üzerinde çalıştıkları konuya zaman ekseninde hangi sıklıkta yer verdiklerini görebilmelerini sağlayacak bir sistem tasarlanmış ve prototip bir yazılım geliştirilerek denenmiştir. Çalışmanın son bölümünde sistemin bilgi çalışanlarına sağlayacağı olanaklar ve gelecekte geliştirilebilir yönleri tartışılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Yaşam günlüğü, ekrandan metin elde etme, masaüstü arama motoru

Giriş
Bilgi çalışanları kişisel ve kurumsal bilgi çalışmalarını gün boyunca iş yerinde, evde ve hareket halindeyken masaüstü, dizüstü ve tablet bilgisayarlarda gerçekleştirirler. Üzerinde çalıştıkları konular sürekli olarak aynı konu hakkında gerçekleştirdikleri önceki çalışmalarına ait ayrıntıları anımsamalarını gerektirir. Aynı anda birden fazla konuda birbirine paralel olarak çalışan bireyler geçmiş deneyimler hakkındaki ayrıntılara konular üzerinde düzenli olarak ardışık biçimde çalışanlardan daha fazla gereksinim duyarlar. Bireylerin geçmişte bilgisayar ortamlarında yaşadıkları kişisel ve kurumsal bilgi çalışması deneyimlerine ait anımsatıcı enformasyona (örneğin ekran görüntülerine) her hangi bir anda anımsadıkları bir ya da bir kaç anahtar sözcük yardımıyla erişebilmeleri sağlayacak bir sistem bilgi çalışması verimliliğini anlamlı biçimde artıracaktır.

Bu çalışmada, daha önceki bir çalışmada geliştirilmiş olan, bireylerin kullandıkları masaüstü, dizüstü ve tablet bilgisayarlara ait ekran görüntülerini düzenli olarak yakalayan, bu ekranlardaki metinleri "optik karakter tanıma" yardımıyla çıkartan ve  kaydeden bir yaşam günlüğü sistemi ile açık kaynak kodlu bir arama motoru yazılımı bir araya getirilerek ekran metinlerinin indekslenmesi ve anahtar sözcüklerle erişilmesi sağlanmıştır. Bireyin elde etmiş olduğu, verilen bir sözcük ya da sözcük grubunu içeren ekran görüntüsü metni dosyaları zaman bağlamında işlenerek görselleştirilmekte ve böylece bireyin aradığı konuyla yıl, ay, gün ve saat temelinde hangi sıklıkta ilgilendiği belirlenebilmektedir. Birey ayrıca herhangi bir andaki ekran görüntüsüne de erişebilmektedir. Çalışmanın son bölümünde geliştirilen uygulamanın uygulama alanları tartışılmış, kısıtlılıkları ve geliştirilebilir yönleri değerlendirilmiştir.

Bilgisayar Ekranından Metin Elde Etme ve Kaydetme
Bireyin bütün bilgisayarlarında düzenli olarak 30 saniyelik aralıklarla ekran görüntülerini yakalama, aynı anda bu görüntülerden "optik karakter tanıma" ile metinleri elde etmek ve cihaz ismi-zaman etiketi ile isimlendirilmiş dosyalar halinde bir bulut hizmeti üzerinde kaydetmek için "Yaşam Günlüğü İçin ekran Görüntüsü Yakalama - OCR" isimli çalışmada geliştirilen LifeLoggingSC (OCR) isimli uygulamadan yararlanılmıştır [1].

LifeLoggingSC (OCR) uygulamasından, bu çalışmanın da dahil olduğu, yürütülmekte olan bir TÜBİTAK projesinde geliştirilen/geliştirilecek bir dizi yazılımın ilk basamağı olarak yararlanılacaktır. Bu nedenle ilgili yazılım M-Levels1 olarak yeniden isimlendirilmiştir.

Ekran Metinlerini Masaüstü Arama Motoru İle İndeksleme
Açık kaynak kodlu masaüstü arama motorları arasında Apache vakfının Lucene Projesi öncü durumdadır [2]. Java ile geliştirilen bu arama motoru kitaplığına .Net üzerinden erişmek amacıyla C# ile geliştirilmiş Lucene.Net paketi bulunmakla birlikte bu çalışma en son 2012 yılında .Net 3.5 için uyarlanmıştır [3]. Yapılan bir aramada Mehdi Gholam tarafından geliştirilen ve CodeProject tarafından CPOL lisansıyla dağıtılan hOOt arama motorunun daha az yer kapladığı (sadece 98 KB büyüklüğünde bir DLL'den oluşmaktadır), kullanımının basit olduğu ve daha güncel tutulduğu görülmüştür [4]. Yapılan ilk denemelerde hOOt paketinin ekran metni dosyalarını indeksleme ve anahtar sözcüklerle erişme işlevlerini Lucene.Net ile karşılaştırılabilir hızlarda yerine getirmesi nedeniyle projede hOOt masaüstü arama motorunun 2.2.1 sürümünün kullanılmasına karar verilmiştir.

Mehdi Gholam'a göre tam metin arama, seçilen metin blokları içerisinde verilen sözcükleri arama sürecidir ve bu sürecin iki yönü bulunmaktadır: a) Varlık: Aranan sözcüklerin çok sayıda metin bloklarının hangilerinde var olduğunun belirlenmesi; b) Uygunluk: Verilen sözcükleri içeren metin bloklarının en ilgili olanının en önde olduğu bir sıralama sistemi ile sıralanmasıdır. hOOT paketinin son sürümü sadece "varlık" sürecini içermekte, "uygunluk" sürecini barındırmamaktadır. Bu çalışmada "uygunluk" öncelikli bir gereksinim değildir. Tam tersine, aranan sözcükleri içeren "en uygun" belgelere değil, tüm belgelere erişilmesi önemlidir.

Anahtar Sözcüklerle Ekran Metinlerine Erişme

Bireyin bilgisayarlarından M-Levels1 ile yakalanan ekran görüntüleri ve ekran metinleri bir bulut hizmeti üzerinden aktarılarak bir çalışma bilgisayarında "/LifeLogging" isimli bir klasörde bir araya getirilmektedir [1]. Mehdi Gholam'ın hOOt'u kullanan örnek uygulaması olan SampleApp ile bu klasör indekslendiğinde klasörde bulunan bütün ".txt" dosyalarındaki sözcükler çıkartılarak bu indekse eklenmektedir. Daha sonra aynı uygulamada anahtar sözcükler ile bu indeks üzerinde arama yapılarak, sözcük ya da sözcük gruplarını içeren tüm metin ekranı dosyalarının listesi elde edilebilmektedir.



Bu süreci ve daha sonraki aşamaları içerecek olan ve M-Levels2 olarak isimlendirilen bir yazılım geliştirilmeye başlanmıştır. Bu amaçla Windows Forms sunum altyapısı kullanılarak yazılmış olan SampleApp uygulaması bu çalışmada geliştirilecek sistemin gereklerine göre WPF ortamında yeniden düzenlenerek geçmiş ekran metinlerine erişme sürecinin ilk dört aşaması oluşturulmuştur. M-Levels2 yazılımının Mehdi Gholam'ın çalışmasına bağlı kalarak oluşturulan ilk dört adımına ait ekran görünümü Şekil 1'de verilmiştir.


Şekil 1. M-Levels2 uygulamasında ilk dört aşama

Bu aşamaların ilki oluşturulacak olan indeksin kaydedileceği klasörün belirlenmesi; ikinci aşama indekslenecek olan dosyaların bulunduğu klasör; üçüncü aşama indeksleme işleminin başlatılması, indekslenen dosya ve sözcük sayısının görüntülenmesi ve indeksin kaydedilmesi aşamasıdır. Daha sonra aynı indeks yüklenerek üzerinde arama yapmak amacıyla kullanılabilir. Şekil 1'deki örnekte kullanıcı ekran görüntülerinden elde edilen metin dosyalarından oluşan yaşam günlüğü dosyaları üzerinde "Anadolu Üniversitesi Eskişehir" sözcüklerinin geçtiği ekranları aramış ve 241 görüntü bulmuştur.

Bir Konuyla Geçmişte Hangi Sıklıkta Çalışıldığının Belirlenmesi
M-Levels2 uygulamasının dördüncü aşamasında listesi elde edilen metin dosyalarının cihaz ismi ve tarih etiketiyle oluşturulan isimlerinden yararlanılarak, dosyalar cihaz ve zaman boyutunda süzülebilmektedir. Kullanıcı yazılımın beşinci aşamasında ekran görüntülerinin elde edildiği cihazların listesinden odaklanmak istediği cihazları seçebilir (Şekil 2). Böylece geçmiş deneyimi anımsamak amacıyla ev, iş yeri ya da hareketli anları birer bağlam olarak kullanabilir.
Şekil 2. M-Level2 uygulamasında ekran görüntülerinin yakalandığı cihazların listesi


Bu yaklaşımla verilen sözcük ya da sözcük gruplarını içeren metin dosyalarının yıl, ay ve gün bazındaki sıklıkları WPF Toolkit yardımıyla görselleştirilerek Şekil 3'deki etkileşimli grafik elde edilmiştir. Bu grafikte kullanıcı bir konuyla hangi yıl kaç kez ilgilendiğini görebilmektedir. Bir yıl seçildiğinde, o yıla ait aylar boyunca söz konusu konuyla kaç kez ilgilenildiği görüntülenmektedir. Bir ay seçildiğinde ise o aya ait günler boyunca o konuyla kaç kez ilgilenildiği görüntülenir. Buradaki "kaç kez" ifadesine karşı gelen büyüklük söz konusu konuyu ifade eden sözcük ya da sözcük grubunu içeren ve her biri 30 saniyelik zaman aralığına ait olan ekran görüntüsü sayısıdır.

Şekil 3. Verilen konunun geçmişte üzerinde çalışılma sıklığı 


Kullanıcı daha sonra belirli bir ana odaklandığında ve o ana ait ekran görüntülerine erişmek istediğinde, grafikte her biri bir dakikalık zaman dilimine karşı gelen çubuklara tıklaması yeterli olmaktadır. Böylece bir dakika boyunca yakalanmış olan 1 ile 2 arası değişen sayıda ekran görüntüsünden birincisine erişerek görüntüleyebilir (Şekil 4).

Şekil 4. Girilen anahtar sözcüğü içeren ekran görüntülerinin görüntülenmesi


M-Levels1 uygulaması mümkün olduğunca yüksek kalitede "jpeg" formatında ekran görüntüsü yakalamaktadır. Farklı bilgisayarlardaki değişik çözünürlükteki ekranlardan yakalanan ekran görüntülerinin boyları farklı olacaktır. Bu nedenle kullanıcıya ek olarak M-Levels2 uygulamasında görüntünün üzerine tıklayarak gerçek boyutunda görüntüleme olanağı sağlanmıştır.

Sonuç ve Öneriler
Tasarlanan sistem "Verilen bir konuyla hangi zaman aralığında ve hangi sıklıkta ilgilenildi?" sorularına yanıt bulma ve verilen bir konu üzerindeki çalışmayı zaman ekseninde tekrar canlandırabilme gibi olanaklar sunmaktadır. Bu özellikleri nedeniyle geliştirilen sistem kişisel ve kurumsal bilgi çalışmasını destekleyen bir kişisel enformasyon yönetim sistemi aracıdır.

Ekran görüntüsünden metin elde etme yaklaşımı ekranın duyarlılığına, ekrandaki metinlerin yazı büyüklüğüne ve yazı tipine sıkı sıkıya bağımlıdır. Bazı yazı tipleri ve küçük yazı boyları metinlerin doğru elde edilmesini engelleyebilmektedir. Diğer taraftan ekranda üst üste binmiş pencerelerin varlığı da hem bazı sözcüklerin görünmesini, hem de sözcüğün bütün harflerinin görünmesini engelleyebilir. Bu sorunlar elde edilen ekran metinlerinin kesinliğini etkilemekle birlikte gün boyunca yüzlerce ekran görüntüsünün yakalanması nedeniyle metinlerin ekran görüntülerinde yer alma sıklığının "niteliğini" fazla etkilemeyecektir. Diğer bir deyişle, bir sözcüğün zaman boyunca dalgalanan sıklık dağılımındaki miktarlar kesin olmamakla birlikte dalganın yapısı gerçek durumdan çok uzak olmayacaktır.

Uygulanan yaklaşım "anımsama" açısından yaklaşıldığında, kullanıcının görmediği sözcükleri anımsamayacağı gerçeğiyle uyumludur. Böylece bir pencerenin arkasında kaldığından dolayı görülmeyen bir belge kullanıcının deneyiminin bir parçası haline gelmeyecektir.

Tasarlanan sisteme ait geliştirilen prototip yazılımın sadece Windows 8.1 ve üstü işletim sisteminde masaüstü ortamında çalışma kısıtlılığı bulunmaktadır. Fakat içerdiği işlevlerin diğer işletim sistemlerine taşınmasında bir engel bulunmamaktadır. Diğer taraftan, bilgi çalışanlarının kişisel ve kurumsal bilgi çalışmalarını üzerinde gerçekleştirdikleri önemli bir diğer cihaz olan akıllı telefonlara (güvenlik nedeniyle akıllı telefonlarda genel amaçlı ekran görüntüsü yakalama işlevinin kısıtlanması nedeniyle)  bu sistemde yer verilmemiştir.

Bu çalışmada geliştirilen sistemden yararlanarak, bireylerin geçmiş deneyimlerindeki ilgilendikleri konulara ait "konu çözümlemesi" yapılması için bir sistemin tasarlanması mümkün olabilecektir.

Teşekkürler
Bu çalışma Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırmalar Kurumu (TÜBİTAK) tarafından 115K497 nolu araştırma projesi kapsamında desteklenmiştir.

Kaynaklar


[1] http://http://personalinformationsystems.blogspot.com.tr/2016/03/working-paper-screen-capture-for.html

[2] http://lucene.apache.org/

[3] https://lucenenet.apache.org/

[4] http://www.codeproject.com/Articles/224722/hOOt-full-text-search-engine

15 Mart 2016 Salı

Araştırma Şenliği (Mart 2016)

Açıköğretim Fakültesi Araştırma Şenliği (Aralık 2015)

2 Mart 2016 tarihinde Açıköğretimde 33 Yıl Sergisi ve Araştırma Şenliği” adıyla 2.si düzenlenen Açıköğretim Araştırma Şenliğine 15 Eylül 2014 - 15 Mart 2016 tarihleri arasında gerçekleştirmiş olduğumuz "Öğrenme Deneyimlerinin Yönetimi için Çoklu Cihazlı ve Çoklu Algılayıcılı Bir Yaşam Günlüğü Sisteminin Tasarımı, Geliştirilmesi ve Uygulanması" isimli TÜBİTAK 3001 projesini tanıtmak amacıyla proje ekibi olarak aşağıdaki posterle katıldık. 




18 Ocak 2016 Pazartesi

Intelligent Personal Assistants

"Sayısal gelecekte yeni adım: akıllı kişisel yardımcılar" Makalesi Çevrimiçi AuAD Dergisinde Yayınlandı

Danışmanlığını yaptığım Nil Göksel-Canbek'in doktora tezi kapsamındaki yayınları devam ediyor. Bu ay akıllı kişisel yardımcılarla (intelligent personal assistants) ilgili alanyazın taramasına dayalı bir makalesi AuAD çevrimiçi dergisinde yayınlandı.

Göksel-Canbek, N. ve Mutlu, M. E. (2016). Sayısal gelecekte yeni adım: akıllı kişisel yardımcılar. AUAd, 2(1), 114-129
http://auad.anadolu.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/129-published.pdf


25 Aralık 2015 Cuma

"Designing a Learning Experience Portfolio System" Paper Published in Proceedings Book

"Öğrenme Deneyimi Portfolyo Sistemi Tasarımı" Bildirisi Konferans Bildiriler Kitabında Yayınlandı

10-12 Haziran 2015 tarihlerinde İspanya / Barselona'da düzenlenen "INT-E 2015 International Conference on New Horizons in Education" konferansında sunmuş  olduğum "Öğrenme Deneyimi Portfolyo Sistemi Tasarımı" bildirisi, konferansa ait bildiriler kitabında (geç de olsa) yayınlandı. Bildiriye aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: 


Mutlu, M.E. (2015). Öğrenme Deneyimi Portfolyo Sistemi Tasarımı. Proceedings Book volume 4, pp. 452-465, INT-E 2015 International Conference on New Horizons in Education, June, 10-12, Barcelona, Spain.
http://www.int-e.net/publication_folder/inte/inte2015_v4.pdf

25 Kasım 2015 Çarşamba

"Capturing Online Lectures Using Life Logging System" Paper Published in Proceedings Book

"Yaşam Günlüğü Sistemi Kullanarak Çevrimiçi Ders Yakalama" Bildirisi Konferans Bildiriler Kitabında Yayınlandı

10-12 Haziran 2015 tarihlerinde İspanya / Barselona'da düzenlenen "INT-E 2015 International Conference on New Horizons in Education" konferansında Ayşe Peri Mutlu ile birlikte sunduğumuz  "Yaşam Günlüğü Sistemi Kullanarak Çevrimiçi Ders Yakalama" bildirisi, konferansa ait bildiriler kitabında yayınlandı. Bildiriye aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: 

Peri Mutlu, A. ve Mutlu, M.E. (2015). Yaşam Günlüğü Sistemi Kullanarak Çevrimiçi Ders Yakalama. Proceedings Book volume 1, pp. 298-309,   June, 10-12, Barcelona, Spain.
http://www.int-e.net/publication_folder/inte/inte2015_v1.pdf